Magic heart meets Valentine - 19

Hart in de steigers
de breedte gaat krommen
in de vorm van een open kom

Heart is being supported
to form curves 
that forms an open cup

Coeur est soutenu
pour former des courbes
qui forme une coupe ouverte

Magic heart meets Valentine - 5

Het hart groeit
op een stabiele ondergrond
van katoenen draad en moromoro kralen

The heart grows
on a stable surface
of cotton thread and moromoro beads 

Le coeur se développe
sur une surface stable
de fil de coton et des perles du moromoro

moromoro boek

Het nieuwe jaar begint goed met het uitvoeren van een boek over moromoro.

wat is moromoro?
waar komt het vandaan?
wie werkt er met moromoro?
wat wordt er van gemaakt?
hoe worden de producten gemaakt?

Het zijn eenvoudige vragen die het boek vullen in tekst en beeld.

Er is veel aandacht voor de vrouwen uit Senegal en Mali die ambachtelijk moromoro sieraden en potten maken, het proces van botanische klei en de kunst van het drogen.

Ik kan putten uit een grote schat aan foto's en interviews met vrouwen uit Senegal en Mali. Als ik eraan werk, voel ik me terug in het bijzijn van Basty, Adji, Fatimata, Daba, Coumba, Aminata en vele anderen. Dan besef ik hoeveel heb geleerd. Van ieder een beetje maakt dit boek compleet.

terug in Dakar met moromoro

donderdag 29 december

Terug in de hoofdstad Dakar. Eerst uitrusten van een lange onstuimige reis. Daarna is het tijd om moromoro in de zon te zetten. De plantaardige klei die over is, moet verwerkt worden. De kinderen helpen graag. Er is weinig zon, waardoor de moromoro moeilijk droogt.
De moromoro potjes, deksels en grote kralen moeten regelmatig worden omgedraaid, anders het potje vervormen. De pot die bij Coumba in M'Bour is gemaakt wordt verder uitgehold. De opening aan de bovenkant wordt passend gemaakt met de deksel.

moromoro pot finishing touch

woensdag 28 december

Zorgvuldig wordt de pot na elke versiering in de zon gedroogd. Pas als de pot voor dat deel gedroogd is kan verder gewerkt worden. Als laatste wordt de binnenkant van de pot verwijderd. Dit gebeurd voorzichtig. Met een lepel wordt de inhoud eruit gelepeld. Tot slot maakt Coumba een stop om de pot mee af te sluiten. Uiteraard wordt deze ook versierd met putjes en gekleurde kraaltjes van glas.

Ik kan de pot meenemen, maar de binnenkant moet nog verder uitdrogen. Omdat het plantaardige klei is moet het lucht krijgen anders gaat de klei schimmelen. Een beetje olie maakt de kleur van de klei dieper en geeft een zacht glans.

versieringen

woensdag 28 december

De pot krijgt steeds meer vorm. Na het drogen van de onderkant in de felle Afrikaanse zon, is de pot stevig genoeg voor de versiering rondom. Hiervoor worden rollen in een halve ronding, in drie delen, op de pot aan gebracht. De zachte klei wordt uitgesmeerd zodat de versiering na het drogen goed vast blijft zitten. Met een kam worden putjes en ribbels gemaakt. Kraaltjes van glas in verschillende kleuren geven een kleurig en speels effect aan de pot.

moromoro pot van onder en boven

woensdag 28 december

Wanneer de pot iets gedroogd is en steviger wordt de bovenkant verstvigd met een doek. Daarna wordt een deel van de klei verwijderd. De onderkant krijgt een standaard. Hiervoor wordt een rol zachte klei op de onderkant geplakt en met de hand over de meer gedroogde klei uitgesmeerd.

het begin van een moromoro pot

woensdag 28 december

Met de juiste stevigheid wordt de plantaardige klei gevormd tot een ovalen pot met een rand erop. Oneffenheden worden door Coumba met de vingers gladgemaakt. Zorgvuldig wordt de pot met een doek ondersteund, als de pot in de zon staat te drogen.

moromoro of gongo

woensdag 28 december

Bij Coumba op de binnenplaats.

Voor het eerst gaat Coumba Sow uit MBour een demonstratie geven om te laten zien hoe een pot gemaakt wordt. Meestal verkoopt ze de potten kant en klaar. Ze doet dit al van kinds af en ook haar kleinkinderen komen af en toe een stuk klei pakken om iets van te maken. Ze is Tukuleur en komt oorspronkelijk uit Fouta, een gebied in het noorden van Senegal.

Coumba is gisteren naar Dakar gereist om op de markt pitten van de danke vrucht te kopen. Bij een maalmachine zijn de pitten fijn gemalen tot poeder. Kralen, garen en naalden heeft Coumba ook gekocht. Alles wat nodig is om een pot en heupketting te maken en versieren.

Op een grote mat in de schaduw van een afdak wordt een groot deel van de dag gewerkt om een pot te maken. De voorbereiding is het maken van de plantaardige klei massa, door het poeder te mengen met water. Coumba voegt stapsgewijs water toe, kneed de massa en voegt weer wat water tot de gewenste stevigheid om mee te kunnen kleien.