foto van de dag

woensdag 28 december

Voetbalstadion in Mbour. De achterkant van het publiek is goed te zien.

Moskee van M'Bour

woensdag 28 december

Er wordt druk gebouwd aan een nieuwe moskee. Het gebouw is heel groot en heeft een aparte bouwstijl.
Rondom het gebouw is een lege ruimte. Buiten de hekken lijkt de naastgelegen markt met alle levendigheid zich op te dringen.
Ik ben benieuwd als de moskee af is.

paard en wagen in Mbour

woensdag 28 december

Door de brede zandstraten en over de paar verharde asfalt wegen rijden veel paard en wagens, die personen vervoeren. Soms is het een groot contract om een paard en wagen te zien bij een grote vrachtwagen.

Naffy

woensdag 28 december

De ontmoeting met Coumba is mogelijk gemaakt door Naffy.
Naffy is een bijzondere vrouw, die een eigen souvenier winkeltje heeft. Mbour heeft een kleine markt van artiesten, met veel souveniers, maar als je goed kijkt kun je er ook echt houtsnijwerk vinden.
Daar kwam ik niet voor. Ook niet voor sieraden. Naffy begreep me snel en liet Coumba roepen door een jongen. Op die manier konden er afspraken gemaakt worden. Door te onderhandelen heeft Naffy me erg geholpen. Als je ooit in Mbour bent en op zoek naar kunst en cultuur, wie weet kan Naffy iets voor je betekenen. Haar winkeltje is bij de ingang van le marche articenal.

moromoro pot finishing touch

woensdag 28 december

Zorgvuldig wordt de pot na elke versiering in de zon gedroogd. Pas als de pot voor dat deel gedroogd is kan verder gewerkt worden. Als laatste wordt de binnenkant van de pot verwijderd. Dit gebeurd voorzichtig. Met een lepel wordt de inhoud eruit gelepeld. Tot slot maakt Coumba een stop om de pot mee af te sluiten. Uiteraard wordt deze ook versierd met putjes en gekleurde kraaltjes van glas.

Ik kan de pot meenemen, maar de binnenkant moet nog verder uitdrogen. Omdat het plantaardige klei is moet het lucht krijgen anders gaat de klei schimmelen. Een beetje olie maakt de kleur van de klei dieper en geeft een zacht glans.

versieringen

woensdag 28 december

De pot krijgt steeds meer vorm. Na het drogen van de onderkant in de felle Afrikaanse zon, is de pot stevig genoeg voor de versiering rondom. Hiervoor worden rollen in een halve ronding, in drie delen, op de pot aan gebracht. De zachte klei wordt uitgesmeerd zodat de versiering na het drogen goed vast blijft zitten. Met een kam worden putjes en ribbels gemaakt. Kraaltjes van glas in verschillende kleuren geven een kleurig en speels effect aan de pot.

moromoro pot van onder en boven

woensdag 28 december

Wanneer de pot iets gedroogd is en steviger wordt de bovenkant verstvigd met een doek. Daarna wordt een deel van de klei verwijderd. De onderkant krijgt een standaard. Hiervoor wordt een rol zachte klei op de onderkant geplakt en met de hand over de meer gedroogde klei uitgesmeerd.

het begin van een moromoro pot

woensdag 28 december

Met de juiste stevigheid wordt de plantaardige klei gevormd tot een ovalen pot met een rand erop. Oneffenheden worden door Coumba met de vingers gladgemaakt. Zorgvuldig wordt de pot met een doek ondersteund, als de pot in de zon staat te drogen.

moromoro of gongo

woensdag 28 december

Bij Coumba op de binnenplaats.

Voor het eerst gaat Coumba Sow uit MBour een demonstratie geven om te laten zien hoe een pot gemaakt wordt. Meestal verkoopt ze de potten kant en klaar. Ze doet dit al van kinds af en ook haar kleinkinderen komen af en toe een stuk klei pakken om iets van te maken. Ze is Tukuleur en komt oorspronkelijk uit Fouta, een gebied in het noorden van Senegal.

Coumba is gisteren naar Dakar gereist om op de markt pitten van de danke vrucht te kopen. Bij een maalmachine zijn de pitten fijn gemalen tot poeder. Kralen, garen en naalden heeft Coumba ook gekocht. Alles wat nodig is om een pot en heupketting te maken en versieren.

Op een grote mat in de schaduw van een afdak wordt een groot deel van de dag gewerkt om een pot te maken. De voorbereiding is het maken van de plantaardige klei massa, door het poeder te mengen met water. Coumba voegt stapsgewijs water toe, kneed de massa en voegt weer wat water tot de gewenste stevigheid om mee te kunnen kleien.

Leopold Sedar Senghor

dinsdag 27 december

Dit portret zag ik in het voorbij gaan en ik moest het van dichtbij zien. Leopold, een kleurrijk portret op de muur van een school. Het eerste staatshoofd van Senegal. Een man die zo van kunst en cultuur hield, zelf kunstenaar was en nu in dit kustwerk te zien is.

religieuse leiders in schilderingen

dinsdag 27 december

Er wordt veel geschilderd in M'Bour. Vooral portretten van religieuse leiders zijn overal te zien in het straatbeeld, zoals op muren, uithangborden van winkels of op de zijkant van een winkeltje.

uitzicht op het strand

dinsdag 27 december

Van bovenaf is het uitzicht over het strand wijds. Dichtbij is alle bedrijvigheid; op de treden van de trap lopen mensen langs elkaar, beneden aan de trap wordt vis gefrituurd en op het strand wordt verse vis verkocht.

yet

dinsdag 27 december

Behalve vis wordt er ook veel slakken, mossels en oesters gegeten. Yet is een delicatesse in de Senegalese keuken. Het wordt gefermenteerd en is daardoor langer houdbaar. In kleine stukjes wordt de yet verkocht. De yet wordt vooral gebruikt in de tjeb au dienne, (rijst met vis) het nationale gerecht van Senegal.

vis in veel soorten en maten

dinsdag 27 december

Senegal is een echt visland. Er zijn vele soorten vis en zeedieren; inktvis, zeeslangen, kleine haaien, dorado's, tonijn en nog veel meer waar ik de naam niet van weet. Een van de grootste vissoort en meest gewilde om te eten is tjoff.

vishandel op het strand

dindsdag 27 december

Verderop het strand is er het een drukke bedoeling. De drukke menigte bevindt zich tussen de boten op zee en het gebouw waar de meeste vis wordt verhandeld. In de menigte is de kleinschalige handel in vis. Het zijn meestal vrouwen die vis verkopen aan particulieren. In het blauwe gebouw is de vishandel met bedrijven. De vis wordt van vervolgens met bakken ijs in vrachtwagens naar elders in Senegal vervoerd. Een ander deel van de vis wordt verwerkt tot gerookte of gezouten vis.

de vissers komen terug

dinsdag 27 december

Tussen 16.00 en 17.00 uur komen de vissers terug van zee. In hun bootjes zit de vis die ze die dag hebben gevangen. De boten hebben een motor en varen tot vlak voor het strand. Daar staan mannen klaar met bakken. Ze lopen de zee in naar de boot, vullen de bak en lopen zo snel mogelijk terug naar het strand. Daar nemen vrouwen het over om vis verkopen. Een bezige bedoening, een dagelijks terugkerend ritueel.

Kijk mam, voetbalshirts

dinsdag 27 december

Het is traditie, voetbalshirts van Senegal kopen en meenemen. Er hangen shirt in grijs/witte combinatie, groen/wit of zwart/wit en groen. Cee kiest het groene outfit en Fa wil de grijze. Om alles compleet te maken hoort er een cap bij. Die kan gelijk op blijven. Zo is Afrikaans voetbal nog dicht bij ons.

voetbal op de muur

dinsdag 27 december

Dat voetbal populair is is ook op de muren te zien.

voetbal in de wijk

dinsdag 27 december

Voetballen in de wijk is makkelijk. De huizen staan opvallend ver uit elkaar. Er zijn genoeg open plekken. Cee kijkt naar een partijtje waarin zijn neef Ousmane speelt. Ousmane wil graag verder in de voetballerij.

bij de familie in M'Bour

dinsdag 27 december

We blijven bij familie, oom Malick woont in M'Bour. Achter op de binnenplaats staat de waterput. Als Cee en Fa dit weten, willen ze een keer de rubberen zak met water vullen.