waardevol fruit: danke, sinasappel en grapefruit

Fruit is lekker om te eten en gezond. Er zitten verschillen in voedingswaarden, smaak en gebruik. Vaak eet je het vruchtvlees en de rest wordt afval. Maar ook afval heeft waarde. Dat is waar moromoro voor staat.

Detarium microcarpum
De pit van detarium microcarpum vrucht, ook wel danke of tabakoumba genaamd, wordt gebruikt voor sieraden en potjes van moromoro. Niet zomaar sieraden. Geparfumeerd geven ze extra waarde aan een ruimte of aan de persoon die ze draagt.

Sinasappel en grapefruit
Elke dag eet ik een grapefruit, pompelmousse zoals het in Senegal heet. Natuurlijk is het gezond maar het heeft ook een eigenschap om de geur van een mens te beinvloeden. Een geur weert muggen. Dat is het proberen waard.

Meestal gooi je de pitten en schil weg. Als dit gebruikt wordt voor het maken van sieraden, wordt het eten van grapefruit nog waardevoller!

op zoek naar de tabakomba boom

 

10 feb 2011 donderdag

Daouda vraagt rond of iemand een tabakombaboom weet te vinden. Dat is niet zo makkelijk, maar een van de jongens kent iemand die het wel weet. Deze man zoeken we op en hij rijdt mee om de weg te wijzen. We gaan de berg op en rijden langs pas aangelegde erven, huizen in aanbouw, langs kuddes koeien en verder tot we bovenop zijn. Dan keert Daouda de wagen en rijden we een stukje terug. Daar is het. Daar staat een inimini tabakomba boompje.

lekkers uit Mali

10 feb 2011 donderdag

waaronder mango, sinasappels, cashewnoten, pain de sence (vrucht van de Baobab), zelfgemaakte lollies, zekene en tabakomba. De laatste is de vrucht waar moromoro accessoires van worden gemaakt.

 

bereiden van Tabakomba pitten naar Moromoro

30 jan 2011

09.00 uur naar markt voor hout. De marmite wordt geleend om een grote hoeveelheid te koken van 30 kg

11.00 uur tabakomba in pot op het vuur om te koken. Gekookt gaat de schil makkelijker eraf.

13.00 uur zand halen bij de buren.

13.30 uur achter het huis is het minder warm. Het terras is niet egaal. Er is een put waar een boom heeft gestaan. De pot komt daarin om te stampen. Vlakbij wordt een mat uitgerold voor de kinderen.

14.00 uur Stampen begint met 2 stamppotten gaat het op dubbele snelheid. De gestampte tabakomba wordt in bak gedaan. Hierna wordt het zaad van de vrucht gescheiden

16.00 uur oproep voor bidden en religieuse zang. Stampwerk is klaar.

Uitzoekwerk nog niet. Vruchten die niet open zijn gaan terug om te stampen. Restant wordt gezeeft en voor de laatste keer nagezien.

16.30 uur. Zaden van de tabakomba worden gewassen

17.00 uur. Zaden worden in het water in een emmer bewaard om verder te verwerken van pit naar poeder. Tijd voor een limonade sprite en Fanta ananas.

tabakomba

Op de markt van medina Coura worden groenten en fruit verkocht. Veel producten komen uit de region van Sikasso. Wij zoeken tabakomba (naam in bambara, de lokale taal in Mali). De vrucht van de moromoro accessoires. Er zijn geen verse vruchten meer. In gedroogde vorm zijn ze te koop. Bij madame Bako Sikasso zijn ze het hele jaar te koop. Ze zit op haar plek voor een mand met limoenen. Iemand wordt gestuurd om de zak met tabakomba te zoeken. Per pot (oude grote tomatenblik) kost de tabakomba 150 Cfa. 15 potten is goed voor een halve rijstzak. 

Het begin

Moromoro kwam 25 jaar geleden in mijn leven, toen ik mijn eerste Baya of djeli djeli (een keten rond de heup) heb gekocht. Op dat moment is mijn interesse in West-Afrika en met name textiel en accessoires serieus geworden. Ik wist niets  over de ketting, maar vond de geur heerlijk. Het heeft een speciaal plekje tussen mijn lakens gekregen en soms pak ik het op om te ruiken. Dat kalmeert. Zelfs na 25 jaar heeft het nog steeds de zoete zachte geur, dat maakt deze ketting zo uniek.

Tijdens mijn studie naar textiel van vrouwen in West-Afrika 15 jaar geleden, heb ik deze ketting opnieuw gezien. Aangetrokken door het natuurlijke ontwerp en geur. Recent heb ik meer over de ketting gelezen; de naam Moromoro, de sociale betekenis van de ketting, hoe het gemaakt wordt en dat vrouwen ze maken.

Ik bewonder vrouwen in Afrika, het harde werk dat de meesten van hen doen tijdens hun leven en de zorg voor hun kinderen en familie. Vaak vanuit een afhankelijke positie proberen ze het beste van hun leven te maken. Daar gaat veel kracht vanuit. Deze moed insprireerd mij. Daar wil ik iets mee doen net zoals de natuur, die mij fascineert.

Met Moromoro komt het samen; handgemaakte sieraden door vrouwen uit de pit van de Sweet Detar vrucht.  

Luisteren

Fonetisch lezen

The beginning

Moromoro came in my life a long time ago

My first baya or djeli djeli (a chain around the hip) I bought more then 25 years ago. At that time my interest in West Africa and in particular textiles and accessoires became serious. I did't know much about the chain, but liked the fragrance right away. I kept it in between my sheets and sometimes picked it up to smell and to feel calm. Even after 25 years it still has its sweet soft fragrance, that makes these chains so unique.

During my study in textiles from women in West Africa 15 years ago, I came across these chains again. Again taken away by it's natural design and fragrance, I took some home. Not so long ago I learned more about it; the name Moromoro,  the social maening of the chain, how it is made and that woman make them. So after 25 years I learn more about Moromoro.

I admire woman, the hard work most of them do during their lifetime and devoting themselves to their children and family. Often in a depending position trying to make the best of it. That inspires me.I want to do something with that. Just like I want to do something with nature, that fascinates me.

With Moromoro it comes together; jewelry handcraftwork made by woman from the grain from the Sweet Detar fruit.